سپاه (كاتب‌الجيش‌) شد. دشمني وزير او را مجبور كرد به حلب بگريزد، و او در آن‌جا در سن 62 سالگي به سال 1209، درگذشت‌. سياستمدار مسلمان كه شرحي از حكومت مصر در زمان‌ سلطنت صلاح‌الدين ايوبي (1169 ـ 1193) نوشت‌، با عنوان كتاب قوانين الدواوين‌. هم‌چنين‌ رساله‌ٴ طنزآلودي نوشت به نام كتاب الغاشوش في أحكام قراقوش‌. خواه اين اشاره‌اي به قراقوش‌ بهأالدين (وفات‌: 1201)، حاجب اعظم صلاح‌الدين باشد يا نه‌، قراقوش ابله داستان ابن مماتي‌ سَلَف پانچ‌1 (قره‌گوز) در شرق است‌.

مَرْغيناني‌

ابوالحسن علي بن ابوبكر بن عبدالجليل فرغاني مرغيناني رشتاني‌. مرغينان و رشتان از توابع‌ فرغانه در جنوب رود سيحون است‌. فقيه حنفي كه در 1197، وفات يافت‌. مهم‌ترين تأليفش‌ رساله‌اي در فقه است به نام كتاب بدايةالمبتدي‌، و شرح مفصلي بر آن به نام هدايه‌. هدايه‌ هم‌چنان‌كه از تعداد شرح‌هاي آن مي‌توان دريافت‌، درميان مسلمانان رواج زيادي يافت‌.

فخرالدين رازي‌

 ¿ فصل هجدهم مربوط به زمينه‌ٴ فلسفي‌.

ج‌. يهوديان و سامريان‌

اسحاق بن آبه ماري‌2

حقوقدان يهودي كه در حدود 1122، در پرونس زاده شد؛ پس از 1193، احتمالاً در مارسي‌ درگذشت‌. وي غالباً طرف مشاوره‌ٴ معاصر مهترش يعقوب بن ماهر تم (نيمه‌ٴ اول سده‌ٴ دوازدهم‌ بود). مهم‌ترين تأليفش مجموعه‌ٴ حقوقي به نام كتاب تاج‌3 است (شروع در 1178؛ اتمام قسمت‌ اول در 1193)، كه از آثار كلاسيك رابيان فرانسه به‌شمار مي‌رود. اين كتاب بر مبناي آثار متعدد جايونان و تلموديان (مخصوصاً فاسي‌) تأليف شده‌، با اين حال تاحدي مستقل از آنهاست‌. رواج‌ آن را از فراواني شرح‌هايش مي‌توان دريافت‌.

ابواسحاق ابراهيم‌

درباره‌ٴ ابن سامري  ¿ فصل بيست و هفتم مربوط به زبان‌شناسي‌.